Kalsiy — suyaklar salomatligi uchun eng yaxshi qo‘shimcha

Kalsiy nima?

Kalsiy umumiy tana vaznining 1,5 dan 2% gachasini tashkil etadi, bu uni organizmdagi eng ko‘p tarqalgan mineralga aylantiradi. Organizmdagi deyarli barcha kalsiy suyaklar va tishlarda joylashgan, ammo kalsiy qonda va organizmning boshqa to‘qimalarida ham mavjud bo‘lib, u yerda nerv hujayralarining to‘g‘ri ishlashi, mushaklarning qisqarishi, yurak urishini tartibga solish va qon ivishi uchun muhim rol o‘ynaydi.

‌‌‌‌Nega kalsiy suyaklar salomatligi uchun muhim?

Kalsiy suyaklar salomatligi uchun bir nechta muhim vazifalarni bajaradi. Birinchidan, kalsiy suyaklarga tuzilmaviy mustahkamlikni ta’minlash uchun zarur bo‘lgan hal qiluvchi mineralizatsiyani ta’minlaydi. Suyaklarimizdagi kalsiy, shuningdek, qondagi kalsiyning tegishli darajasini doimiy saqlab turishni ta’minlovchi zaxira vazifasini ham o‘taydi.

Qondagi kalsiy organizmdagi umumiy kalsiyning faqat kichik foizini tashkil etishiga qaramay, organizm qondagi kalsiy darajasini me’yoriy qiymatlarning juda tor oralig‘ida saqlab turish uchun juda jadal ishlaydi. Qondagi kalsiy darajasini me’yor doirasida saqlash uchun suyaklar doimiy ravishda qayta shakllanadi (parchalanadi va tiklanadi).

Agar inson o‘z ratsioni yoki qo‘shimchalardan yetarli miqdorda kalsiy olmasa, organizm kalsiyni avtomatik ravishda suyaklardan oladi. Agar organizm qondagi kalsiy darajasini saqlab turish uchun suyak to‘qimasini tiklaganidan ko‘ra ko‘proq parchalashda davom etsa, vaqt o‘tishi bilan bu holat osteoporozga olib kelishi mumkin, bu so‘zma-so‘z «g‘ovak suyaklar» degan ma’noni anglatadi. Osteoporoz — bu suyak zichligining yetishmasligi.

Aniqlanishicha, faqat kalsiy qo‘shimchalarining o‘zi ham suyak zichligini saqlashga yordam beradi, ammo kalsiy quyidagi qo‘shimchalar bilan birgalikda samaraliroq: D3 vitamini.

‌‌‌‌Kalsiy, suyak zichligi va menopauza

Menopauzagacha kalsiy va D3 vitamini qo‘shimchalarini qabul qilish hisobiga suyak zichligini oshirish keyingi yoshda suyak zichligini saqlab qolishga yordam berishi mumkin. Boshqacha aytganda, yoshlikda mustahkam suyaklarning shakllanishi va suyak zichligining yetarli bo‘lishi inson ulg‘aygan sari suyak zichligi pasayishining oldini olishga yordam beradi. Hatto ayol kalsiy va D3 vitamini qo‘shimchalarini menopauza boshlanishidan biroz oldin qabul qila boshlasa ham, bu suyak to‘qimasi zichligining yaxshilanishiga olib kelishi, shuningdek, kalsiy va D3 vitamini qo‘shimchalari qabul qilinmagan holatga nisbatan suyak zichligini yo‘qotish tezligini deyarli ikki baravar sekinlashtirishi mumkin. Agar menopauzagacha kalsiy va D vitamini qabul qilish imkoniyati boy berilgan bo‘lsa ham, uning qo‘shimchalari yoshga bog‘liq suyak zichligi yo‘qotilishining o‘rnini qoplashga yordam berishi mumkin.^1-5

‌‌Kalsiy qanday shakllarda mavjud?

Kalsiy qo‘shimchalari ko‘plab turli shakllarda mavjud: tabletkalar, kapsulalar, chaynaladigan marmelad, chaynaladigan konfetlar, jumladan shokolad, va turli suyuq shakllar. Kalsiy karbonat — kalsiyning eng ommabop shakli bo‘lib, ko‘pchilik odamlarga to‘liq mos keladi, ayniqsa ovqat bilan qabul qilinsa. 6 Biroq yetarli miqdorda oshqozon shirasi ishlab chiqarmaydigan yoki kislotani bloklovchi preparatlar qabul qiladigan odamlarga osonroq ionlashadigan shaklni, masalan, kalsiy sitrat yoki malat, aspartat yoki laktat bilan bog‘langan kalsiyni qabul qilish tavsiya etiladi. Bunday shakllardagi kalsiy kalsiy karbonatga nisbatan ba’zi afzalliklarga ega, chunki kalsiy tashuvchi molekuladan osonroq ajralib chiqadi. Bunday turdagi kalsiyning muammosi shundaki, tashuvchi molekulalar karbonatdan kattaroq bo‘lgani sababli hajmni oshiradi. Shunday qilib, xuddi shu miqdordagi elementar kalsiyni ta’minlash uchun kalsiy karbonat saqlovchi mahsulotlarga qaraganda to‘rt baravar ko‘p tabletka yoki kapsula talab qilinadi.

Kalsiyning turli shakllarining afzalliklari va kamchiliklari

Shakl	Kamchiliklari	Afzalliklari
Kalsiy karbonat	Oshqozon shirasini neytrallaydi va organizmi yetarli oshqozon shirasi ajratmaydigan odamlarda yomon so‘rilishi mumkin. Maksimal so‘rilishi uchun ovqat paytida qabul qiling.	Tejamkor. Kalsiyning bu shakli boshqalarga qaraganda kamroq hajmli bo‘lgani sababli, kamroq kapsula yoki tabletka qabul qilish kerak bo‘ladi.
Kalsiy sitrat; Krebs siklining boshqa oraliq mahsulotlari bilan bog‘langan kalsiy; kalsiy glyukonat; kalsiy laktat	Tashuvchi molekula kattaroq bo‘lgani sababli, kalsiy karbonatga qaraganda ko‘proq kapsula yoki tabletka qabul qilish kerak bo‘ladi.	Och qoringa yaxshiroq so‘riladi, hatto oshqozon shirasi yetarli ajralmaydigan odamlarda ham oson so‘riladi.
Kalsiy fosfat	Boshqa minerallarning, ayniqsa temirning so‘rilishini to‘sib qo‘yishi mumkin.	Fosfatlar bilan boyitadi va ich qotishini keltirib chiqarmaydi.
Ustritsa chig‘anoqlaridan olingan kalsiy, dolomit va suyak uni.	Ko‘p miqdorda aralashmalar, ayniqsa qo‘rg‘oshin saqlashi mumkin.	Yo‘q
Mikrokristall kalsiy gidroksiapatit	Boshqa shakllarga qaraganda qimmatroq va unchalik yaxshi so‘rilmaydi.	Qo‘shimcha komponentlar suyaklar salomatligi uchun ko‘proq foyda keltirishi mumkin.

‌‌‌‌Kalsiyning tavsiya etilgan dozasi

Suyaklar salomatligi uchun kalsiy qo‘shimchalarining tavsiya etilgan miqdori kuniga 600 mg dan 1200 mg gacha. Agar suyak to‘qimasi zichligining sezilarli yo‘qotilishi kuzatilsa, doza yuqoriroq darajada — kuniga 1200 mg bo‘lishi kerak. Bu darajadan oshirish organizmga qo‘shimcha foyda keltirmaydi.

Kalsiyning tavsiya etilgan iste’mol me’yori

Chaqaloqlar

0-0,5 yosh 400 mg

0,5-1 yosh 600 mg

Bolalar

1-3 yosh 800 mg

4-6 yosh 800 mg

7-10 yosh 800 mg

Yoshlar va kattalar

Erkaklar 11-24 yosh 1200 mg

Erkaklar 25 yoshdan 800 mg

Ayollar 11-24 yosh 1200 mg

Ayollar 24 yoshdan 800 mg

Homiladorlar 1200 mg

Emizikli onalar 1200 mg

‌‌‌‌Kalsiy qabul qilishning mumkin bo‘lgan nojo‘ya ta’sirlari

Kalsiy qo‘shimchalari tavsiya etilgan dozalarga rioya qilinganda odatda nojo‘ya ta’sirlarni keltirib chiqarmaydi. Yuqoriroq dozalar tavsiya etilmaydi, chunki ular buyrakda tosh hosil bo‘lishi va suyakdan tashqaridagi yumshoq to‘qimalarning kalsifikatsiyasi xavfini oshirishi mumkin.

‌‌‌‌Kalsiy qabul qilish bo‘yicha ehtiyot choralari va ogohlantirishlar

Giperparatireoz, buyrak kasalligi va saraton kabi ba’zi kasalliklar kalsiy metabolizmining buzilishi bilan bog‘liq bo‘lgani sababli, bunday kasalliklari bor odamlar kalsiy qo‘shimchalarini qabul qilishdan oldin shifokor bilan maslahatlashishlari kerak.

‌‌‌‌Kalsiyning dori vositalari bilan o‘zaro ta’siri

Qo‘shilishi kalsiyning so‘rilishini kamaytirishi mumkin bo‘lgan bir qator preparatlar mavjud, jumladan etidronat (Didronel®) va tetratsiklin antibiotiklari. Ushbu preparatlarni qabul qilgandan keyin ikki soat davomida kalsiy qabul qilmang. Kalsiy qo‘shimchalari quyidagi preparatlarning ta’siriga ham ta’sir qilishi mumkin: fenitoin (Dilantin®), digoksin va galliy nitrat (Ganite®). Agar siz retsept bo‘yicha biror dori qabul qilayotgan bo‘lsangiz, kalsiy qabul qilish bilan bog‘liq mumkin bo‘lgan muammolarni aniqlash uchun kalsiy qo‘shimchalarini qabul qilishdan oldin shifokor bilan maslahatlashing.

Manbalar:

Tai V, Leung W, Grey A, Reid IR, Bolland MJ. Calcium intake and bone mineral density: systematic review and meta-analysis. BMJ 2015;351:h4183.
Jackson R, LaCroix A, Gass M, et al. for the Women’s Health Initiative Investigators: calcium plus vitamin D supplementation and the risk of fractures. N Engl J Med 2006;354:669–683.
Rizzoli R, Boonen S, Brandi ML, et al. The role of calcium and vitamin D in the management of osteoporosis. Bone 2008;42(2):246-9.
Boonen S, Vanderschueren D, Haentjens P, Lips P. Calcium and vitamin D in the prevention and treatment of osteoporosis - a clinical update. J Intern Med 2006;259(6):539-52.
Quesada Gómez JM, Blanch Rubió J, Díaz Curiel M, Díez Pérez A. Calcium citrate and vitamin D in the treatment of osteoporosis. Clin Drug Investig. 2011;31(5):285-98
Heaney RP, Dowell MS, Barger-Lux MJ. Absorption of calcium as the carbonate and citrate salts, with some observations on method. Osteoporos Int. 1999;9(1):19-23.
Maqola muallifi – iHerb bosh ilmiy maslahatchisi doktor Maykl Myurrey. Doktor Myurrey o‘ttiz yildan ortiq vaqtdan beri ovqatlanish, oziq-ovqat qo‘shimchalari va tabiiy mahsulotlar sohasidagi nufuzli ekspert va nashrlar muallifi hisoblanadi. U 30 dan ortiq kitob yozgan, jumladan, beshta nashrdan o‘tgan va butun dunyo bo‘ylab 100 000 dan ortiq tibbiyot mutaxassislari foydalanadigan Encyclopedia of Natural Medicine («Tabiiy tibbiyot ensiklopediyasi») bestselleri. Doktor Myurrey haqida batafsil – DoctorMurray.com yoki uning iHerb’dagi sahifasida.